اليعقوبي ( مترجم : آيتي )
146
تاريخ اليعقوبي ( فارسي )
كه هر عيبى با نجات نفس ناسازگار است پس سزاوار نيست كه تنها زندگى را شايسته داريم ليكن مردنى شايسته نيز ، و سزاوار چنان است كه زندگى و مرگ هر دو را شايسته داريم . و از ايشان است : » اقليدس « صاحب كتاب اقليدس در حساب . و تفسير اقليدس : كليد است چنان كه بطلميوس گفته كه آن كتاب مقدمه اى است براى شناختن حساب و كليد علم كتاب مجسطى است در علم نجوم و شناختن وترهايى كه واقع مىشود بر قوسهاى پاره هاى دائره هايى كه افلاك ستارگان است [ و منجمان آنها را كردجات مىنامند . براى تعديل مسير ستارگان ] در طول و عرض و سرعت و كندى و استقامت و رجوع و طلوع و غروب كواكب و جاى رسيدن شعاع آنها و دانستن ساعتهاى شب و روز و مطالع برجها و اختلاف آن در اقليمهاى زمين و حساب قران و استقبال ( ستارگان ) و كسوف خورشيد و ماه و اختلاف منظر از افقهاى زمين در همه نواحى آسمان . و كتاب اقليدس سيزده مقاله و در اين سيزده مقاله داراى چهارصد و پنجاه و دو شكل است با برهان و شرحى كه هر گاه طالب علم حساب بفهمد ، هر بابى از حساب بر او آسان گردد و گشاده شود ، پس آغاز سخن مىكند از سببهايى كه علم بوسيله آنها دسترس مىشود و با شناختن آنها بمعلوم احاطه حاصل مىگردد و آنها : خبر است و مثال و خلف و ترتيب و فصل و برهان و تمام . اما خبر پس عبارت است از خبر مقدم با جمال پيش از تفسير ، و اما مثال پس آن صورت شكلهايى است كه از آنها خبر داده شده و با چگونگى آنها بر معنى خبر استدلال مىشود ، و اما خلف پس آن خلاف مثال است و منصرف كردن خبر بانچه ممكن نيست ، و اما ترتيب پس آن تاليف و تركيب عمل است بر همان ترتيبى كه در علم دارد ، و اما فصل پس آن جدا ساختن خبر ممكن و غير ممكن است ، و اما برهان پس آن اقامه حجت است بر تحقيق و درستى